Hoe onderhoud ik mijn pipet?

1. Reinig regelmatig

Naarmate je vaker pipetteert, kunnen zich zowel aan de binnen- als aan de buitenkant van de pipet resten van vloeistoffen, stof, eiwitten of zouten ophopen. Een slecht gereinigde kegel zorgt voor kruisbesmetting en kan op termijn de nauwkeurigheid van je instrument aantasten.

Actie

Reinig de buitenkant van je pipet met 70% ethanol, waarbij je extra aandacht besteedt aan de kegel en eventuele stickers (met uitzondering van het kalibratie-etiket). Verwijder het filter uit de kegel als je pipet daarmee is uitgerust, reinig of vervang het, en inspecteer vervolgens het apparaat: scheuren, ontbrekende onderdelen of zichtbare defecten moeten worden gemeld voordat je het instrument weer in gebruik kan nemen.

2. Maak onderscheid tussen reiniging en ontsmetting

Dit zijn twee verschillende stappen die vaak door elkaar worden gehaald. Bij reiniging verwijder je zichtbaar vuil (stof, eiwitten, tampons, zouten). Ontsmetting daarentegen is bedoeld om micro-organismen (virussen, bacteriën, schimmels) of chemische en radioactieve stoffen te verwijderen of te neutraliseren.

Actie

Pas de methode aan je daadwerkelijke behoefte aan: autoclaveren, chemische ontsmettingsmiddelen of verdampte waterstofperoxide (VHP) voor de ontsmetting. Controleer altijd of de gekozen methode geschikt is voor je pipet: raadpleeg de aanbevelingen van de fabrikant voordat je ergens aan begint.

3. Voer een onderhoudsprogramma op twee niveaus in

Een pipet die op het oog goed lijkt te werken, is geen garantie voor betrouwbaarheid. Sartorius raadt aan het onderhoud in twee niveaus, die elkaar aanvullen, te structureren.

Actie

• Periodieke reiniging: dagelijks, wekelijks of maandelijks, afhankelijk van hoe intensief je je pipet gebruikt.
• Volledig onderhoud / grondige reiniging: maandelijks, driemaandelijks of jaarlijks, met gedeeltelijke demontage van het instrument.

In bepaalde gevallen vereisen de kwaliteitseisen dat je de prestaties van je pipet controleert voordat je deze demonteert: men spreekt dan van een ‘as-found’-kalibratie, waarmee je de werkelijke toestand van je instrument vóór de ingreep kan documenteren.

4. Controleer regelmatig tussen twee kalibraties in

De kalibratie-intervallen zijn doorgaans lang (3 tot 12 maanden). Hoe weet je tussen twee kalibraties in of je pipet nog steeds het juiste volume aflevert? Zonder tussentijdse controle kan een afwijking maandenlang onopgemerkt blijven.

Actie

Voer een snelle controle in, die je zelf uitvoert, met korte tussenpozen (van één dag tot één maand, afhankelijk van de toepassing). Enkele metingen van één of twee volumes volstaan doorgaans om een goed betrouwbaarheidsniveau te verkrijgen. Deze controle vervangt de kalibratie niet, maar maakt het mogelijk om een afwijking eerder op te sporen.

Voor deze controle raden we je aan een weegschaal met kalibratieset voor pipetten te gebruiken, bijvoorbeeld:

5. Kalibreer volgens de ISO 8655 norm

Bij kalibratie worden de pipetteerresultaten vergeleken met een standaard die herleidbaar is naar nationale en internationale normen. Dit is de enige manier om op gedocumenteerde wijze te garanderen dat je pipet blijft voldoen aan de wettelijke eisen (ISO 9001, ISO 17025, GLP, GMP…).

Actie

Laat de kalibratie regelmatig en na elke reparatie uitvoeren, bij voorkeur door een ISO 17025-geaccrediteerde dienstverlener: deze accreditatie garandeert dat de resultaten traceerbaar en internationaal erkend zijn (overeenkomst over wederzijdse erkenning tussen accreditatie-instanties). Als er een afwijking wordt vastgesteld, moet de pipet worden bijgesteld voordat de definitieve validatie plaatsvindt.

6. Herken tekenen van slijtage

Een pipet kan om verschillende redenen ontregeld raken: vallen, verdraaien of schommelen bij het bevestigen van de kegels, per ongeluk vloeistof aanzuigen in de behuizing van het instrument, horizontale opslag, niet regelmatig genoeg invetten, of gewoon normale slijtage door gebruik.

Actie

Zodra je een afwijking vermoedt:

1. Stop met het gebruik van de pipet.
2. Markeer de pipet als defect (of vergrendel hem elektronisch als dat mogelijk is).
3. Inspecteer de pipet op eventuele gebroken onderdelen.
4. Controleer de functionaliteit en prestaties.
5. Stuur de pipet indien nodig op voor reparatie en kalibratie.

Met een verwaarloosde pipet loop je het risico op verlies van nauwkeurigheid en precisie, corrosie, lekkage, besmetting van monsters en, uiteindelijk, extra kosten en een kortere levensduur van je pipet.

7. Kies de juiste kegel en gebruik deze niet opnieuw

De ISO 8655-norm benadrukt het: de kegel en de pipet vormen een compleet systeem. Een ongeschikte kegel (slechte afdichting, slechte bevestiging) leidt tot onjuiste resultaten, zelfs bij een perfect gekalibreerde pipet. Er bestaan overigens geen prestatiespecificaties voor een kegel of een pipet afzonderlijk.

Actie

Gebruik altijd kegels die voor je pipetmodel zijn gevalideerd en hergebruik ze nooit. Als je van kegeltype verandert, dien je er rekening mee te houden dat een nieuwe kalibratie nodig is.

Wat je dient te onthouden

• Reinig en onderhoud je pipet volgens de aanbevelingen van de fabrikant.
• Regelmatige reiniging beperkt het risico op kruisbesmetting.
• Alleen door regelmatige controle en kalibratie kan je echt weten hoe je pipet presteert.
• De omgeving, de apparatuur en de procedures hebben allemaal invloed op de betrouwbaarheid van een kalibratie.

Kortom: regelmatig onderhoud en regelmatige kalibratie zijn de twee pijlers die zowel de betrouwbaarheid van je resultaten als de naleving van de wettelijke vereisten door je laboratorium garanderen.